BẮC SƠN – TỪ NGỌN LỬA CÁCH MẠNG ĐẾN KHÁT VỌNG VƯƠN LÊN TRÊN VÙNG ĐẤT DI SẢN

Từ một ngọn lửa làm nên lịch sử

Có những vùng đất được nhớ đến bởi cảnh sắc thiên nhiên; có những vùng đất được gọi tên bởi những sản vật đặc trưng. Nhưng cũng có những vùng đất mà mỗi tên đất, tên làng đều gắn với một phần lịch sử dân tộc. Bắc Sơn là một vùng đất như thế.

Ngày 25/9/1936, Chi bộ Đảng đầu tiên ở châu Bắc Sơn được thành lập, đặt nền móng cho sự phát triển của phong trào cách mạng trên địa bàn. Bốn năm sau, trong những ngày lịch sử của tháng 9/1940, tại đình Nông Lục, các đồng chí trong Ban Cán sự Châu ủy Bắc Sơn quyết định phát động khởi nghĩa. Tối 27/9, quân và dân các dân tộc Bắc Sơn đồng loạt tiến công đồn Mỏ Nhài, làm chủ châu lỵ, mở ra một trang sử đặc biệt của quê hương. Khởi nghĩa Bắc Sơn được xác định là cuộc khởi nghĩa vũ trang đầu tiên dưới sự lãnh đạo của Đảng, là tiếng súng mở đầu cho thời kỳ đấu tranh vũ trang giành chính quyền.

Từ Mỏ Nhài, đình Nông Lục, Vũ Lăng đến những bản làng từng nuôi giấu, chở che cán bộ, những địa danh ấy không chỉ tồn tại trong những trang sử. Đó là những địa chỉ đỏ, nơi mỗi thế hệ hôm nay có thể tìm về để hiểu hơn về sức mạnh của lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và ý chí đấu tranh của đồng bào các dân tộc Bắc Sơn.

Sau khởi nghĩa, Đội Du kích Bắc Sơn ra đời, rồi phát triển thành Đội Cứu quốc quân Bắc Sơn; căn cứ địa Bắc Sơn – Võ Nhai từng bước trở thành một trong những trung tâm quan trọng của cách mạng Việt Nam. Ngọn lửa được thắp lên từ núi rừng Bắc Sơn đã góp phần hun đúc lực lượng, niềm tin và khí thế cách mạng, hòa vào dòng chảy đưa dân tộc tới thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Bởi vậy, nhắc đến Bắc Sơn trước hết là nhắc đến một vùng đất cách mạng; nhắc đến một thế hệ đã biến lòng yêu nước thành hành động, biến ý chí thành sức mạnh và biến một cuộc khởi nghĩa giữa núi rừng thành một dấu son trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc.

Giá trị ấy được khẳng định bằng chính sự trường tồn của hệ thống di tích. Khu di tích lịch sử Khởi nghĩa Bắc Sơn được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2016. Bảo tàng Khởi nghĩa Bắc Sơn hôm nay tiếp tục lưu giữ nhiều tư liệu, hình ảnh, hiện vật về cuộc khởi nghĩa và trở thành một địa chỉ giáo dục truyền thống cách mạng có ý nghĩa đối với cán bộ, đảng viên, thế hệ trẻ và Nhân dân.

Di sản cách mạng – nguồn lực cho phát triển

Điều làm nên sức sống của di sản không chỉ nằm ở việc giữ lại những gì thuộc về quá khứ, mà quan trọng hơn là làm cho những giá trị ấy tiếp tục có ý nghĩa trong cuộc sống hôm nay.

Đến Bắc Sơn hôm nay, hành trình khám phá quê hương có thể bắt đầu từ những địa chỉ đỏ của Khởi nghĩa Bắc Sơn. Đó là hành trình trở về với lịch sử, tìm hiểu những câu chuyện về con người, về những ngày tháng đấu tranh gian khổ, về tinh thần bất khuất của đồng bào các dân tộc nơi đây.

Từ những địa chỉ đỏ ấy, hành trình tiếp tục mở ra với cảnh quan của thung lũng Bắc Sơn, những dãy núi đá vôi trùng điệp, những cánh đồng trải dài theo mùa lúa; với những bản làng còn lưu giữ nếp nhà sàn, phong tục, lễ hội, tiếng Then, đàn Tính và những giá trị văn hóa Tày đặc sắc.

Lịch sử, cảnh quan và văn hóa vì thế không phải những giá trị tách rời, mà đang từng bước hòa quyện để tạo nên một diện mạo du lịch riêng có của Bắc Sơn.

Đây cũng là lợi thế đặc biệt của quê hương trong bối cảnh phát triển mới. Năm 2025, Làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn được Tổ chức Du lịch Liên hợp quốc (UN Tourism) vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất năm 2025”, sau khi vượt qua hơn 270 hồ sơ đến từ 65 quốc gia. Danh hiệu không chỉ ghi nhận cảnh quan, văn hóa và mô hình du lịch cộng đồng, mà còn cho thấy giá trị của việc người dân trực tiếp gìn giữ di sản và biến di sản thành sinh kế bền vững.

Ở Quỳnh Sơn, những ngôi nhà sàn, mái ngói âm dương, điệu Then, lễ hội, ẩm thực và nếp sống cộng đồng không phải những “món trưng bày” phục vụ du khách. Đó là di sản đang sống, được gìn giữ trong chính đời sống của người dân. Cũng từ đó, cảnh quan thung lũng, mùa vàng, những trải nghiệm nông nghiệp, văn hóa cộng đồng từng bước trở thành những sản phẩm du lịch mang dấu ấn Bắc Sơn.

Cùng với đó, việc Công viên địa chất Lạng Sơn được UNESCO chính thức công nhận là Công viên địa chất toàn cầu ngày 17/4/2025 mở thêm một không gian rộng lớn để Bắc Sơn phát huy những giá trị về địa chất, cảnh quan, lịch sử và văn hóa trong mạng lưới di sản có tầm quốc tế. Khối đá vôi Bắc Sơn, những thung lũng, hang động, cảnh quan karst cùng hệ thống di sản văn hóa tạo nên một nền tảng thuận lợi để phát triển các loại hình du lịch sinh thái, trải nghiệm, khám phá và cộng đồng.

Giá trị lớn nhất vẫn là con người

Nhưng suy cho cùng, di sản không tự mình tạo nên sự phát triển.

Làm nên sức sống của Bắc Sơn hôm nay chính là con người Bắc Sơn – những thế hệ tiếp nối truyền thống của cha ông bằng một phương thức mới. Nếu 86 năm trước, người dân Bắc Sơn đã đứng lên bằng lòng yêu nước và ý chí cách mạng, thì hôm nay, chính tinh thần ấy đang được thể hiện bằng ý thức gìn giữ quê hương, bằng lao động, sáng tạo, tinh thần tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên.

Người dân làm du lịch nhưng đồng thời gìn giữ ngôi nhà sàn của mình. Người dân đón khách nhưng cũng giữ gìn tiếng Then, điệu đàn Tính, món ăn truyền thống, phong tục và nếp sống cộng đồng. Những cánh đồng được chăm sóc không chỉ để tạo nên một mùa vàng đẹp cho du khách, mà trước hết vẫn là không gian sinh kế, là một phần ký ức và đời sống của chính người dân.

Đó là cách di sản được tiếp nối tự nhiên nhất: di sản sống trong con người, con người làm cho di sản trở thành nguồn lực phát triển.

Viết tiếp trang sử bằng khát vọng hôm nay

86 năm sau Khởi nghĩa Bắc Sơn, quê hương đã mang một diện mạo mới. Từ vùng đất từng được biết đến bởi một cuộc khởi nghĩa làm rung chuyển núi rừng năm 1940, Bắc Sơn hôm nay đang được biết đến bởi những giá trị văn hóa được gìn giữ, những cảnh quan được đánh thức, những sản phẩm du lịch ngày càng đa dạng và một cộng đồng đang từng bước chủ động làm chủ quá trình phát triển.

Đó là một sự tiếp nối đầy ý nghĩa. Cha ông đã để lại cho Bắc Sơn một ngọn lửa – ngọn lửa của lòng yêu nước, ý chí cách mạng, tinh thần đoàn kết và khát vọng tự do. Thế hệ hôm nay có trách nhiệm giữ cho ngọn lửa ấy tiếp tục cháy, không phải bằng những cuộc chiến đấu như cha ông, mà bằng trí tuệ, lao động, sáng tạo, gìn giữ di sản và xây dựng quê hương.

Từ những địa chỉ đỏ của Khởi nghĩa Bắc Sơn đến những bản làng giàu bản sắc; từ di sản cách mạng đến Công viên địa chất toàn cầu UNESCO; từ thung lũng mùa vàng đến những mái nhà sàn Quỳnh Sơn; từ những câu chuyện lịch sử đến những sản phẩm du lịch hôm nay – tất cả đang kết nối thành một dòng chảy thống nhất: lấy giá trị quá khứ làm nền tảng, lấy con người làm chủ thể, lấy văn hóa và thiên nhiên làm nguồn lực để kiến tạo tương lai.

Và đó cũng chính là hành trình mà Bắc Sơn đang đi: từ một vùng đất ghi dấu ngọn lửa cách mạng trở thành một vùng đất biết biến di sản thành sức mạnh, biến truyền thống thành động lực và biến khát vọng thành những bước đi cụ thể trên con đường xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

86 năm – một chặng đường đủ dài để lịch sử trở thành ký ức, nhưng cũng đủ gần để ngọn lửa năm xưa vẫn soi sáng hiện tại.

Bắc Sơn hôm nay tự hào nhìn về quá khứ, vững bước trong hiện tại và viết tiếp tương lai bằng chính những giá trị mà cha ông đã trao truyền.

 Thanh Hoa – BXDĐ Đảng ủy xã Bắc Sơn